سایت اخلاقی وعرفانی علامه حسن زاده املی

شاعراستاد طیب مشکینی

شرح حال اجمالی مؤلف مترجم در مقدمه سلسله آثار دوازده گانه اش مندرج است، وی داوود طیّب زاده فرزند مصیّب که برابر مدارک مستدّل نسبش به چنیدن واسطه به خاقانی شروانی می رسد در 1321در اردبیل در محله عالی قاپو پا به عرصه هستی گذاشت، تحصیلات مقدماتی را در اردبیل و مشگین شهر آغاز کرده، در سال 1340پس از تحصیل در دانشسرای مقدماتی تبریز به استخدام وزارت فرهنگ آن روزگار درآمده در 1355از دانشگاه آذر آبادگان (دانشکده ادبیات) با احراز امتیاز به عنوان دانشجوی ممتاز فارغ التحصیل گشته و به رادیو تلویزیون ملّی ایران شعبه تبریز معرفی وبه عنوان کارشناس چیره دست برنامه ادبیات ترکی و فارسی را راه اندازی نموده حتی برنامه جدال ادبی را برابر مندرجات روزنامه آذر آبادگان پایه گذاری کرده، از 16 سالگی به سرودن اشعار ترکی اشتیاق وافر نشان داده پس از فراق از تحصیل در دانشگاه به سرودن اشعار فارسی مبادرت نموده و برای استغنای سخن تحقیق و بررسی در عرفان اسلامی را لازم و ضروری تشخیص داده مطالعات عمیق و وسیع در زمینه عرفانی اسلامی انجام داده و محفوظات ذهنی و مراتب تعشّق خود را به عرفان در اشعارش منعکس نموده و به کلیه آثار خود رنگ وجلای عرفانی به خصوص داده، تحصیل در دانشگاه و دوره های عالی بعدی در شکوفایی استعداد شاعر مؤثر گشته به طوری که در 72 سالگی صرف نظر از صدها مقالات علمی وتاریخی و ادبی به تدوین دوازده جلد از آثار مبادرت کرده که سسله آثار وی در زبان های فارسی، عربی و آذری اعم از غزل وقصیده نظر طالبان کمال را به خود جلب می کندولازم بذکراست با400هزاربیت ابیات منظوم  درحال حاضررکوردتمام شاعران راشکسته است .

بهره مندی ازدروس حوزه

استادطیب مشکینی میگویددردوران تحصیل درزادگاه خویش (استان اردبیل) از دروس متدوال حوزه نیزبی بهره نمانده ودرمسجدجامع مقداری ازدروس متدوال حوزه رایادوبهره های وافی وکافی ازآن دوران را برده اندخوددراین باره می گویند  به قطع بایستی بگویم هرآنچه ازعلم برایم عایدشد ازدروس حوزه وبهره مندی ازاساتیدحوزه بوده است.واساتیدبنده دراردبیل مجدنامی بودودرمشکین شهرنیزازعلامه حاج شیخ علی حبیبی قفقازی(ره) بهره هایی برده ام عالمی جامع معقول ومنقول بودند

ویژگی و خصوصیات شعری طیّب زاده:

طیّب زاده علاقه فراوان به تاریخ ادبیات ایران و بررسی شرح حال رجال تاریخی و عرفانی و سسله آثار آنها دارد.در دو کتاب خود که به صورت دایره المعارف می باشد به نیّات درونی خود جامه عمل پوشانده در تدوین تاریخ تحوّل تصوّف و عرفان اسلامی و از ثری تا به ثرّیا اندوخته های علمی ، فلسفی، تاریخی و ادبی خود را منعکس ساخته و به شعر و شاعری چندان علاقه ندارد به طوری که می گوید:

فخرم به شعر و شاعری هرگز نبوده است

دلخوش به فهم فلسفه و علم منطقم

از خصوصیات شعری طیّب زاده روانی، بساطت، طبیعی بودن کلام، سادگی، سهل الوصول بودن، دوری از استغراق در غوامض است.ارتباط معنوی بین مصرع اول و دوم، آهنگین بودن شعر,جهش اندیشه برای پیدا کردن معانی دلپذیر، رعایت امانت در ترجمه، رعایت استحکام وانسجام، به کار بردن صنایع لفظی و معنوی از خصوصیات شعری اوست گاهی برای پیدا کردن معانی زیبا و دل انگیز آنچنان در اوهام فرو می رود و لفظ را فدای معنا می کند که فهم مطالب را مشكل می گرداند.آوردن اخبار و احادیث در سسله آثار از خصوصیات و ویژگی های خاص اوست.آثار طیّب زاده در زبان های فارسی، عربی و آذری به علت آمیختگی به مفاهیم عرفانی و مضامین تصوّف از استحکام کاملی برخوردار است و هر مبتدی نمی تواند اشعار عرفانی او را در قصائد و در غزلیات موشکافی نماید زیرا شالوده اشعارش عرفان اسلامی و توجه به معنویت است.آوردن اخبار، احادیث و آیات مخصوصا در غزلیات فارسی نمایانگر علایق و دلبستگی وی به معتقدات اسلامی و شرع محمّدی است.به ویژه در قصائدش موضوع توجه به روز رستاخیز، رعایت حقوق هم نوعان، شکایت از روزگار، وصف طبیعت وشگفتی های آفرینش متموّج است.گوئی از اوج آسمان معنویت به حضیض خاک می نگرد.مطالعه غزلیات و قصائد عرفانی طیّب زاده صاحبان کمال را از عالم قیل و قال به حیطه وجد و حال می کشاندبه طوری که ترک مادیات را وجهه همت خود قرار می دهد.

تک بیت ها:

به سر زلف سخن شانه حکیمانه زدم

آفرین بر قلم طفل دبستانی من

***

شاعر بدین فهم و وقار هرگز نیاید در خیال

تا دهر باشد کودکی یا ربّ بزاید مادری

خشگیده است زهدان دهر دیگر نیارد آن پسر

در طبع غرّا همچو من ملک ادب را سروری

حسّان طبعم را نگر از طوطی فرخنده پر

ای عارف والا تبار فی الجمله شاعر پروری

***

علم و تحصیل است مرا اندر دبیرستان عشق

بر همه عشّاق عالم من امام مرسل ام

***

خاقانی ملک عجم حسّان دورانم به طبع

مشگین مرا در گوشه ای بی حرف و آوا داشته

***

فخر تا حشر کند خطّه مشگینم از آن

که درخت سخن از طبع من آراسته شد

***

چنان فرمود خاقانی سخن ختم است با نظم اش

چه خوش می بود اگر می خواند از آن نظم دل آرامم

***

طیران مرغ طبع ات به فلک رسید «طیّب»

تو بدین فصاحت ای دل متحیّرم که هستی

***

امیر ملک فصاحت کسی باشد

که در فنون بلاغت بلند آواز است

***

چشمه خورشید را طبعم مسخّر می کند

گر چه اندر بند زلفت من گرفتارم هنوز

***

خسرو ملک بلاغت حافظ شیرین سخن

همچو من کی لفظ شیرین در بیان آورده است

تا کی اندر بحر معنی غرق در اندیشه ای

گوهر مقصود را پیر مغان آورده است

نسبتی دارد مگر این چرخ با شدّادیان

زخم هر صاحب دلی تا استخوان آورده است

***

حافظ شیرین سخن از کار و بارم غافل است

شکّر هندوستان با دل تجارت می کنم

***

شعر سعدی اگر آن با شکّر آمیخته است

مگر این گنج خزائن به حقیقت کم از اوست

***

ما و معشوق ازل در دامن پیراهنیم

ان که بوده است گفت او را بس مسافت منزل است

استادطیب مشکینی ازدیدگاه بزرگان

معلم اخلاق فقیه وارسته حضرت آیت الله العظمی علامه  فیض مشکینی(ره)درباره جایگاه استادطیب مشکینی میفرمایند انگیزه عرفانی وبعدفکری شمادرادبیات وشعرمراوادارمیکندشمارابه زادگاه خویش نسبت داده وحضرتعالی رابه نام طیب مشکینی خطاب وبعنوان شاعربزرگ اذربایجان مطرح نمایم (به همین خاطرایشان به فرمایش آیت الله مشکینی تخلص خود را از «طیب اردبیلی» به «طیب مشکینی» تغییر داده است. )

استاد فروغیان متخلص به هوشیارمیگوید گنجینه عرفانی طیب را که در دیوان اشعارش گنجانده شده است، تاریخ بعدها به تفسیر آن خواهد پرداخت و از آن به عنوان اسطوره ی ادبی یاد خواهد نمود. اشعار این استاد گرانقدر معرف شخصیت وی می­باشد.

استاد فروغیان وی را در مقام بلندی چون مقام حافظ معرفی نموده است؛

یکی ازاساتیدبزرگ ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی دروصف استادمیفرمایندآثارحضرت استادطیب مشکینی که مشتمل برگنجینه بزرگ ادبیست قابل تقدیروستودنیست

دکترمحموداحمدی نژاددرپاسخ استادطیب مشکینی مبنی برتدریس زبان ترکی میفرماینددر شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب كرديم كه زبان و ادبيات تركي در دانشگاهها تدريس شود و هفته پيش ابلاغ كرديم . وي زبان تركي را از سرمايه هاي فرهنگي ايران عنوان نموده و گفت زبان تركي يك زبان كامل است با ظرفيت هاي فراوان و ظرفيت معنا پذيري آن خيلي بيشتر است ، اين اگر حفظ شود موجب اعتلاي فرهنگ ايران و كمك نشر فرهنگ اسلام است. رئيس جمهور اضافه كرد : وقتي كسي مي خواهد با زبان تركي يك احساسي را منتقل بكند در عبارت كمتر معارف عميقتر و بيشتري را مي تواند منتقل كند و حتي برخي مفاهيم كه در قالب زبان تركي قابل بيان است ساير زبانها براي بيان همان مفاهيم به اندازه زبان تركي ظرفيت ندارد ، اشعار شعراي آذري زبان به فارسي نيز بسيار قوي است ودکتراحمدی نژادازایشان بعنوان شاعربزرگ اذربایجان یادمیکنند وبه همین خاطرمیراث غنی فرهنگ ایرانی رادرقالب گنجینه ادبی طی زاده به عنوان تحفه(هدیه) به کشورهای مجاورمیدهد

خیل کثیری ازادباخطاب به رئیس جمهوروقت دکترمحموداحمدی نژاد آثارطیب مشکینی قابل تقدیر وسندبزرگ ادبی درمعاصرمیباشد همان که این شاعرگمنام رابه عرصه ادبی شناساندیدتقدیروگفتنیست اشعارشان درحدحافظ ، سعدی ودیگرآن بزرگان ادبیست

یکی ازمورخان مشگین شهرمیگویدطیب مشکینی یک سخنوروادیب بماهوادیب است

حجت الاسلام والمسلمین استادمحبی: آثارشاعرنامی استادطیب مشکینی بامضامین عرفانی واخلاقی توام ودرجای خود کم نظیرمیباشد

استادمقصوداثنی عشری: طیب مشکینی درادبیات مسلط وازجایگاه خاصی برخوردارنداین درحالی است که دستخط وی  نیزاززیبایی خاصی برخورداراست

یکی ازعلمای بزرگ حوزه علمیه قم: طیب مشکینی وهرآن کس که درعرفان وخداشناسی غرق شودموردتوجه وازلطافت روحی خاصی برخوردارمیباشد

خبرنگاراستان اردبیل: لطافت روحی طیب  باعث شده شعری سرشارازعرفان واخلاق ازوی تجلی کندزیبایی شعری وی معلوم وبرای استفاده های موسیقی کاربرددارد

حضرت امام خامنه ای(دامت برکاته) درکلام طیب مشکینی

طیب مشکینی پس ازدیداربامقام عظمای ولایت حضرت امام خامنه ای(دامت برکاته) شعری دروصف معظم له سروده وازایشان بعنوان حکیم سیاستمداروآگاه به زمان مدیرومدبرمحدث  وعارف یادنموده اند 

اندیشه آیت الله مشکینی درکلام استادطیب مشکینی

شاعرنامی استادطیب مشگینی میگوید درفقه واصول استادترومسلط ترازآیت الله مشگینی ندیده ام ایشان موردتایید علمااعلام وبزرگان بودندمعظم له هرآنچه راکه ازکودکی آموخته بودند آن رادرحفظ (حافظه )داشتندوآنچه ازآیت الله مشکینی دیدم وی رادارای روح  بزرگ واقیانوس بیکران علم مشاهده نمودم وبرای تقریب ذهن باید گفت مشکینی فوق العاده ودارای استعدادعظیم بودند[1]   

نمونه ترجمه قران کریم درقالب نظم ترکی

بسم الله الرحمن ارحیم

اذازلزلت الارض زلزالهاواخرجت الارض اثقالهاوقال الانسان مالهایومئذتحدث اخبارهابان ربک اوحی لهایومئذیصدرالناس اشتاتالیروااعمالهم فمن یعمل مثقال ذره خیرایره ومن یعمل مثقال ذره شرایره

الم ترکیف فعل زبک باصحاب الفیل الم یجعل کیدهم فی تضلیل وارسل علیهاطیراابابیل ترمیهم بحجاره من سجیل فجعلهم کعصف ماکول

غرورشاعرانه

طیب زاده تحت تاثیرغرورشاعرانه میگوید

 خسروملک وبلاغت حافظ شیرین سخن

همچومن کی لفظ شیرین دربیان اورده است

***

حافظ شیرین سخن ازکاروبارم غا فل است

شکرهندوستان بادل تجارت میکنم

***

***

علم وتحصیل است مرااندردبیرستان عشق

برهمه عشاق عالم من امام مرسلم

***

فخرتاحشرکند خطه مشکینم ازان

که درخت سخن ازطبع من اراسته شد

***

درجای دیگرمیگوید

درجای دیگرمیگوید

برسرزلف سخن شانه حکیمانه زدم

ا فرین برقلم  طفل دبستانی من

بازمیگوید

ادبیات مرثیه ای

استاد طیب مشکینی در شعر مرثیه‌ای نیز همچون محتشم کاشانی سرآمد روزگار هستند ولی شعر غزل عارفانه وی پرده برتسلط  استادبه این وادی گشته است

نمونه اشعارمرثیه ای طیب مشکینی

خطاب به قمربنی هاشم